شاه طهماسب پسر شاه اسماعیل صفوی بود. اکثر محققین و تحلیلگران فرش ایران معتقد هستند در زمان حکومت شاه طهماسب هنر قالیبافی به عالیترین مدارج ترقی و پیشرفت نائل شد و شاه عباس پسر او بود که توانست بر پایه‌های مستحکم و قوی این جنبش نسبت به رساندن نام فرش ایران به حد اعلای جهانی کوشش نماید.

شاه طهماسب سیاستمداری محافظه‌کار و صلح‌جو بود او با ازبک‌ها و ترک‌های عثمانی صلح بست و از این‌رو توانست بیش از ۵۰ سال حکومت کند. او پایتخت را از تبریز به قزوین انتقال داد تا از گزند حمله ترک‌های عثمانی در امان باشد و از آنجاییکه فردی هنرمند و علاقمند به قالی بافی بود این شهر نیز در آن زمان به‌عنوان یکی از پایگاه‌های عمده بافت ایران در آمد.

شاه طهماسب خود دستی در طراحی داشت و گفته شده است که چندین طرح برای قالی تهیه کرده است. او هنر صنعت فرش‌بافی را که در پادشاهی‌های پیشین یک حرفه روستایی و حتی در پاره‌ای از موارد یک هنر عشایری ایلیاتی بود را به شهرها کشاند و به نوعی بافت سبک شهری را پایه نهاد.

در زمان او علاوه بر تبریز که در کار بافت شهره خاص و عام گشته بود کارگاه‌هایی در قزوین، کاشان، همدان، شوشتر و هرات تاسیس کرد.

همچنین سه تن از بزرگترین نقاشان و طراحان ایرانی را به امر طراحی قالی واداشت. کمال‌الدین‌بهزاد، سلطان محمد و میرسیدعلی طرح‌ها و نقاشی‌های بی‌نظیری را به یادگار گذارند که در ادوار بعدی پیوسته مورد استفاده قرار می‌گرفت...

قالیبافی در دوره زمامداری شاه عباس کبیر

پس از شاه طهماسب پسر ارشد او شاه عباس بر اریکه سلطنت تکیه می‌زند. او بر خلاف پدر کلیه صلح‌نامه را یک به یک لغو کرده و تمامی معترضین و همسایگان مزاحم را خلع ید ساخت. او پس از سال‌ها فتنه ازبک‌ها را سرکوب‌کرده و به‌طورکلی آنها را از بین برد و تار و مار کرد. سپس در چند جنگ متوالی بر عثمانی‌ها غلبه کرد و دست آنها را برای همیشه جهت تعرض به ایران کوتاه ساخت.

شاه‌عباس پایتخت خود را به اصفهان انتقال داده و در آنجا بزرگترین کارگاه سلطنتی و درباری بافت قالی را پایه نهاد. چه آنکه بسیاری از نویسندگان در زمان‌های مکرر به این کارگاه اشاره داشته‌اند که از جمله آنها می توان به دو سیاح فرانسوی یعنی تاورنیه و شاردن، سررابرت شرلی انگلیسی، کشیش و مبلغ مذهب مسیحیت از لهستان و همچنین منشی شاه عباس را که تاریخ مفصل ایران در زمان حکومت اورا به رشته تحریر در آورده است، اشاره کرد.

در کلیه یادداشت‌های این سیاحان و مورخین آمده است که این کارگاه در نزدیکی چهلستون و میدان نقش جهان احداث گردیده بود." تاورنیه "در این‌باره می‌گوید "این کارگاه به طور مداوم مشغول تهیه قالی برای دربار بود. بسیاری از این قالی‌ها علاوه بر مفروش ساختن کاخ‌های سلطنتی جهت هدیه به سلاطین و امرای خارجی به‌کارمی‌رفت و سبب می‌شد تا علاوه بر اشتهار نام ایران در این صنعت، اثری نیز از آنها در موزه‌های سلطنتی خارجی باقی مانده تا امروزه به‌توان نسبت به بررسی وضعیت قالیبافی در آن عهد نظر داد.

درهرحال شاه عباس نیز مانند پدر در راه اعتلای این هنر بسیار کوشید و او نیز مکتبی تحت عنوان "مکتب شاه عباس" برای خود در قالیبافی برجای گذاشت. در مکتب او قالی‌هایی با طرح، گلدانی، اسلیمی،درخت و باغ(بوته) و سجاده‌ای طراحی و تولید گشت.

در مورد طرح گلدانی "سر ریچارد ارتور پورپ" عقیده دارد که از جوشقان می‌آید و بنیانگذار آن نعمت ا... جوشغانی است. از این نوع طرح امروزه فرشی وجود دارد که بر مزار شاه عباس کبیر در قم گسترانده شده است ...